Географиялық білім қандай мақсатта керек?

Жаңамен танысу
Сен адамның әртүрлі қызмет саласында географиялық білім мен дағдының рөлін анықтайсың.

Географиялық білім мен дағдыларды еске алу

Географиялық ғылым адамдар, қоғам мен мемлекет алдында тұрған көптеген міндеттерді шешуге көмектеседі. Географтар көптеген қызмет саласының мамандарымен қатар елдің дамуына ықпал ететін көптеген сұрақтарға жауап іздеуге қатысады. Оқулықтың қорытынды параграфында сендерге бір жыл ішінде өзгеше түрде алған географиялық білім мен дағдыларды еске алуды ұсынамыз. Ұсынылған жағдайларды шешу үшін зерттеу жүргізу қажет. Ақпарат көздерін және ақпарат жинау, өңдеу және беру әдістерін кеңінен пайдалана отырып, кешенді зерттеулер жүргізіңдер.

1-жағдай

1. Кез келген мемлекеттің астанасы сәйкес келуі тиіс 32 өлшемнен тұратын тізімді өз беттеріңше құрастырыңдар.

2. Астана, Қарағанды, Жезқазған және Ақтөбені салыстырыңдар және неліктен Астананы таңдағандарыңды анықтаңдар.

3. Аталған қалаларды өлшемдерге сәйкес келу тәртібімен орналастырыңдар.

4. Осы қалалардың рейтингісін жекелеген өлшемдер бойынша құрастырыңдар. Әртүрлі өлшемдер бойынша рейтингтерде бір қаланың әртүрлі орынды иеленуі әбден мүмкін.

5. Қай қаланың (Астананы қоспағанда) астана болуға мүмкіндігі көбірек болды?

6. Келешек астананы анықтау мақсатында Президент тапсырмасын орындай отырып, мамандар географиялық зерттеулердің қандай әдістерін қолданғаны туралы өз болжамдарыңды білдіріңдер.

2-жағдай

1. Төменде берілген кестеде адамның бір жылда пайдаланатын азық-түлік мөлшері көрсетілген. Астананы азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін тағам өнімдерінің әрбір түрінен неше килограмнан жеткізу қажет екенін есептеңдер.

Қандай тағам өнімдерін жеткізу үшін, халықтың ұлттық және діни құрамын ескеру қажет? 2016 жылдың соңына шаққанда, қазақтар – 72,8%, орыстар – 17,4%, украиндер – 1,81%, татарлар – 1,34%, өзбектер – 1,1%, немістер – 1,07%, басқа ұлттар – 4,48% құрағаны мәлім болғанын ескере отырып есептеулеріңді түзетіңдер.

3-жағдай

Астананы үздіксіз азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін, оның айналасында қожалық шаруашылықтардың, ауылшаруашылық шикізатын өңдеу кәсіпорындарының Азық-түлік белдеуі құрылады. Оған Ақмоланың барлық аудандары мен Қарағанды облысының төрт ауданы кіреді. Азық-түлік белдеуінің радиусы 300 км-ді құрайды. Бірақ азық-түліктің балғындығын қамтамасыз ету үшін, көлік шығынын азайту, азық-түлік бағасын арзандату үшін оны 60–100 км-ге дейін қысқарту ұсынылуда.

1. 3-жағдай 1 және 2-жағдайларда сипатталған идеяларды қалай жалғастырады?

2. Ақмола облысы картасының көмегімен үш километрлік белдеуге кіретін аудандарды, оның ішінде Қарағанды облысын анықтаңдар.

3. Оның радиусы Астанадан 60–100 км қашықтықты құрайтын болса, азық-түлік белдеуі картасы қалай өзгереді? Белдеуді кескін картада немесе картасызбада белгілеңдер.

4. Жоғарыда берілген кестедегі тағам өнімдерін келесі топпен біріктіріңдер: өте тез бұзылатын, тез бұзылатын және онша тез бұзылмайтын.

5. Астанадан қандай радиуста бұл тауарлар тобы өндіріледі? Өз жауаптарыңды кескін картада немесе картасызбада белгілеңдер. Өз жауабыңды негізде.

6. Тағам өнімдерінің қандай да бір түрі өндірілетін елді мекендерді көрсетіңдер.

4-жағдай

1. Астананың картасын талдаңдар және қаланың географиялық ерекшеліктеріне байланысты жол кептелісінің кемінде бес себебін атаңдар.

2. Қалаға кіріп-шығып жатқан көлік санының көптігін немен түсіндіруге болады?

3. Қандай географиялық ақпараттық өнімнің көмегімен қаланы білмейтін қонақтарға көмектесуге болады? Оларды қайда орналастыру қажет?

4. Қалада тұрғындар қоғамдық көлікпен жүруі үшін қандай көлік түрін дамытқан дұрыс?

5. Қала тұрғындарына барынша ыңғайлы болуы үшін қоғамдық көліктің қозғалыс бағыттарын құрастыруға қандай талаптар қояр едіңдер?

6. Астана әкімдігі кейбір дүниежүзі елдері астаналарының қоғамдық көлік бағыттарын ұйымдастыру тәжірибесіне қатты қызығушылық танытып отыр. Ол қала географтарына осы тәжірибені зерттеу туралы тапсырма берді. Географтар қандай қалаларды атағанын болжаңдар. Астанада ғана емес, Қазақстанның барлық қалаларында қоғамдық көлік қозғалысын ұйымдастыру үшін олардың қандай тәжірибесін пайдалануға болады?

Өздерің шешімі үшін географиялық білім мен дағды қажет болатын тек төрт жағдайды қарастырдыңдар. Бірақ бұл толық тізім емес. Адамдардың кез келген шешімі қай жағдайда да географиялық кеңістікпен және нысандармен байланысты болып жатады. Бұл географияны зерттеу қажет екенін тағы бір растап отыр.

Ойыңды тұжырымда

1. Оқулықтың қандай параграфтары бойынша білім мен дағдыларың сендерге әрбір жағдайды шешуге көмектесті?

2. Географиялық зерттеулерге тапсырыс берушілердің көпшілігінің көпбетті есеп-қисапты оқуға уақыты бола бермейтіні мәлім. Барлығы да қысқа, әрі нұсқа, түсінікті мәліметпен жұмыс істегісі келеді. Диаграмма, кесте, сызба, сурет, шағын мәтіні бар фото түрінде ұсынылған мәлімет оны түсінуді жеңілдетеді. Бірақ ол шешім қабылдау үшін толық болуы тиіс. Екінші жағынан, ақпарат шынайы болуы керек.

а) Әрбір жағдай бойынша өз географиялық зерттеулеріңнің нәтижесін қандай түрде көрсетесіңдер (Президентке және Астана әкімдігіне)?

ә) Зерттеулеріңнің нәтижесі шынайы екенін қалай дәлелдейсіңдер?

3. Астананың географиялық нысан болып табылатынын қандай фактілермен дәлелдеуге болады?

4. Авторлар Астанамен байланысты қандай құбылыстар мен үдерістерді көрсетті? Құбылыс пен үдеріс арасындағы айырмашылықты еске түсіріңдер.

5. Қандай жағдайды шешу үшін сендерге жаңа географиялық білім мен дағдылар керек? Бұл тапшылықты қалай жеңдіңдер?

6. Сипатталған жағдайларды шешетін мамандардың бәрі бірдей географтар емес. Географиялық дайындықты қажет ететін мамандықтар тізімін құрастырыңдар.

Жаңа оқу жылында кездескенше!

Географияны оқып-үйрену қызықты болғанына, ал пәннің өзі сендердің білім, білік, дағдыларыңа, қызығушылықтарың мен құндылықтарыңа оң ықпал еткеніне сенімдіміз.

Өтінемін күте тұрыңыз