2.3 Пайдаланушы интерфейсі

Пайдаланушы интерфейсінің қандай түрлері бар? Олар пайдаланушыға несімен ыңғайлы?

Жаңа білім

Интерфейс (ағылш. inter – өзара, face – бет жағы) – программалаушылардың кәсіби тілінде өзара әрекеттесу «ортасы», пайдаланушы мен компьютердің қарым-қатынасы, яғни екі жүйенің немесе адам мен компьютердің өзара мәлімет алмасуын жасақтайтын аппараттықпрограммалық құралдардың жиынтығы.

Пайдаланушы интерфейсі (пользовательский интерфейс; user interface) – пайдаланушының компьютермен әрекеттестігін жасақтайтын программалық құралдар тобы.

                    Ойлан

• Компьютердегі өзің пайдаланатын программалардың командаларын басқару ыңғайлы ма?

• «Интерфейс» деген не?

• «Компьютерлік эргономика» дегеніміз не?

Мұндай программалық құралдар тобымен экранда ашылған терезедегі мәзір арқылы компьютердегі программаларды басқаруға болады. Пайдаланушы компьютерді төмендегі тәсілдермен басқарады:

  • жүйелік объектілерді (файл, құрылғы терезе), мәзір мен командаларды бейнелеу үшін пиктограммаларды (белгішелерді) пайдаланады;
  • объектілерді таңдау, белгілі бір іс-әрекетті бастау, терезені ашу мен объектілерді жылжыту үшін көрсеткіш құрылғыларды, мысалы, тышқанды пайдаланады;
  • экранды жұмыс үстелі немесе басқару тақтасы ретінде пайдаланады;
1-сурет.

Мысалы, 1-суретте Windows 10 операциялық жүйесі жұмыс үстелінің интерфейсі берілген. Суреттен көріп тұрғандай, компьютердегі барлық негізгі программа жұмыс үстелінен-ақ сілтемелер мен пиктограммалар арқылы қолжетімді болып тұр. Қазіргі кезде пайдаланушы интерфейсін ұйымдастырудың екі түрлі тәсілі қалыптасқан. Біріншісі ерте кезде қалыптасқан, пайдаланушыға жеке командалар түрінде жүктелетін, командалық тілді беретін тәсілден тұрады. Бұл тәсіл командалық жолдар интерфейсі (ағылш. Command Line Interface – командалық жолдар интерфейсі, CLI) деген атпен белгілі. Мысал ретіне MS DOS жүйесінің командалық интерфейсін алуға болады. Компьютердің С дискісіне ауысып, C:\dir командалар жолын орындағанда, С дискісінде орналасқан барлық бума мен файлардың тізімі шығарады (2-сурет).

2-сурет. MS DOS жүйесінің командалық интерфейсі

Бүгінгі таңда Command Line Interface – командалық жолдар интерфейсі өте аз қолданылады. Бұл интерфейске балама ретінде GUI-пайдаланушының графикалық интерфейсі көп тараған. GUI компьютерде пайдаланушыға тінтуірдің немесе басқа да енгізу құрылғысының көмегімен экрандағы – икон (icons) түріндегі кескіндермен жұмыс істеуге мүмкіндік береді. GUI пайдаланушыға дисплейде графикалық сурет түрінде көрсетілген элементтердің (мәзір, пиктограммалар, тізімдер, т.б.) алуан түрлілігін қамтамасыз етеді.

Өткен ғасырдың 60-жылдарында Даг Энгельбартом Стэнфорд зертханасында GUI (пайдаланушының графикалық интерфейсі) интерфейсін ойлап тапты. 70-жылдары ғалымдардың шешімімен XEROX PARK зертханасында да ПГИ концепциясы қабылданды. 1973 жылы XEROX PARK зертханасында бірқатар жас ғалымдар зерттеу жұмыстарына жұмылдырылды. Бұл жұмыстың нәтижесінде WIMP (Windows, Icons, Menus, Point-Click) графикалық интерфейс концепциясы жарық көрді.

Интерфейстің нақ осындай түрі 1984 жылы Macintosh фирмасының компьютерлерімен бірге қолданылды. Кейіннен бұл әдіс дербес компьютерлерге арналған Windows-қа көшірілді, содан бері Windows үздіксіз сұранысқа ие.

Заманауи ОЖ-ларды дайындаушылар әдетте екі тәсілді де керекті құралдармен қамтамасыз етеді. Олардың артықшылықтарын салыстырайық.

Командалық жолдың интерфейсіне қарағанда пайдаланушының графикалық интерфейсі (GUI) экрандағы барлық объектілерге кіруге мүмкіндік береді. GUI-де командалар метафора (грек тілінде meta-phora – ауыстыру) негізінде қолданылған пиктограммалы қобъектілер түрінде орналасады. Бұл объектілер осы команданы қолданудың ерекшеліктерін көрсетіп тұрады. Мысалы, мәтіндік редактордағы ең танымал үш командалық объектінің бірінің қызметін алайық (2-сурет). Осылардың арасында ерекшеленген мәтінді кесіп алу үшін Кесу (Вырезать) командалық объектісі қолданылады.

Бұл жерде объектінің пиктограммасы ретінде қайшының суреті метафоралық тұрғыдан қойылған. Қию құралы ретінде араның суретін де қоюға болатын еді. Алайда күнделікті өмірде ұлдар да, қыздар да жиі қолданатын құралдың тұрғаны орынды. 2-суреттегі басқа кірістіру мен көшіру объектілеріне назар аударсақ, олар да өз суреттері арқылы команданың қызметін дәл көрсетіп тұрғанын байқаймыз. Мұндай интерфейс компьютерді үйрене бастаған пайдаланушы үшін өтe қолайлы.

25-30 жыл бұрын программалық қамтамасыз етуді таңдауда пайдаланушы интерфейсі шешуші фактор болмайтын, функционалдық қызмет көбірек бағаланатын. Ол кезде программалар функционалды емес, ал программалаушылардың құралдары әлі де жетілмеген еді. Қарапайым бір функцияның программасын жасау үлкен жұмыс болатын. Сол кездерде сенің программалық қамтамасыз етуің бәсекелесіңе қарағанда 2-3 функцияға артық болса, онда бұл үлкен басымдылық болып саналатын. Ал бүгінде кез келген бәсекелесің мұндайды оңай әрі жылдам қайталай алады. Сәтті де қолайлы интерфейс – үлкен шаруаның нәтижелі болатынының кепілі. Эргономикалық жағынан компьютер программаларын басқаруға тиімді интерфейс жасау – болашақтағы басым бағыттардың бірі. Тұтынушылар арасында танымал интерфейстерге мысал ретінде iPhone, Android, Ribbon-дарды айтуға болады.

2-сурет. Кесу, қою және көшіру

                    Талдау

Компьютер бөлмесінде орналасқан компьютерлердің бірінен Word пен WordPad-тың қолданбалы программаларын салыстырыңдар. Қайсысында ПГИ дұрыс? Екі программа интерфейсінің 3 айырмашылығы мен 3 ұқсастығын атаңдар.

Бағалау

Компьютерде пайдаланушы интерфейсін қолдануды эргономикалық тұрғыдан бағала. Командалық жолдар интерфейсі мен (CLI) пайдаланушының графикалық интерфейстерінің (GUI) артықшылықтарын ата.

Сұрақтар

Үй тапсырмасы

Төменде берілген тақырып бойынша жоба жұмысын дайында.

Файлдардың аты

Қандай программа өнімі

Пайдаланушы интерфейсіне қойылатын негізгі талаптар қандай?

• Интерфейстің пайда болу тарихы

• Интерфейстің маңызы, негізгі талаптар

• CLI мен GUI интерфейстерінің арасындағы айырмашылықтар

• Пайдаланушы интерфейсінің даму бағыты

Пайдаланушы (пользовательский интерфейс; user inter-face) –  компьютермен  жасақтайтын  құралдар .

Интерфейс (ағылш. inter – өзара, face – бет жағы) – - шылардың  тілінде өзара әрекеттесу  , пайдаланушы мен  қарым-қатынасы, яғни екі жүйенің немесе адам мен компьютердің өзара  алмасуын  аппараттық-  құралдардың жиынтығы.

Өтінемін күте тұрыңыз