2.2 Антивирустық қауіпсіздік

Компьютерді зиянды программалардан қалай қорғаймыз?

   Компьютерлік вирустар

   Ойлан

  • Компьютердің жұмыс істеу қабілетінің төмендеу себептері неде деп ойлайсыңдар ?
  • Компьютердің адам сияқты ауыруы мүмкін бе?

   Компьютерлік вирус – арнайы жазылған шағын көлемді кішігірім программа. Вирустық программа өздігінен басқа программалардың алдына немесе соңына жазылып, оларды “бүлдіреді”. Құрамында вирус табылған программаны “ауру жұққан” немесе “бүлінген” программа дейді. Вирустың басқа программаларды бүлдіруі немесе оларға зиян келтіруі көбінесе бірден білінбейді. Вирус өзінің «бүлдіру» әрекеттерін орындаған соң, жұмысты басқарудың негізгі программасына өтеді. Вирус жұққан программа әдеттегідей жұмысын жалғастыра береді. Бастапқы кезде компьютердің жұмысына қарап «вирус жұққандығын» байқау өте қиын. Бірақ белгілі бір уақыт аралығынан кейін компьютер жұмысында ауытқулар байқалады (3.1-сұлба).

1-сұлба. Вирус жұққан компьютердегі ауытқулар

   Қазіргі кездегі вирустарды негізгі екі топқа бөліп қарауға болады:
   ​– резиденттік (компьютер жадында тұрақты сақталатын) вирустар;
   ​– резиденттік емес (компьютер жадында тұрақты сақталмайтын) вирустар.
   ​Вирус жұққан программа іске қосылғанда резиденттік вирустар іске қосылады. Олар жедел жадқа өздігінен көшіріліп, алғашқыда әсері сезілмейді. Белгілі бір уақыт өткеннен кейін өз жұмысын іске асыруға кіріседі. Бұл вирустарды аз уақыт ішінде анықтау қиын. Ал резиденттік емес вирус жедел жадқа тұрақты күйде жазылмайды, бірақ вирустың әсері тиген программа іске қосылғанда белсенділігі арта түседі. Вирустар файлдардың ішіне жасырынады. Файл жұмысы басталғанда ол да өз әрекетіне кіріседі.

  • файлдарды вирустан тазарту
  • вирус табылған жағдайда
  • Антивирус орнату
  • компьютерді сканерлеу

   Компьютерлік вирустардың жіктелуі

   Қазіргі кезде сан мыңдаған компьютерлік вирус бар. Оларды әдетте мақсатына, жұмыс логикасына, көлеміне және жұмыс істеу аумағына қарай жіктейді. Жұмыс логикасына және мақсатына қарай оларды төмендегідей жіктеуге болады.

   Вирустардың жіктелуі

-1-

   «Ұстағыш-вирустар» программалық құралдардағы қателіктер мен дәлсіздіктерді пайдаланады. Көлемді программаларды түзету кезінде белсенділік көрсетіп, программаға жабысатын, түрлі зиянды әрекеттерді орындайтын вирустар.

-2-

   «Логикалық бомбалар» (баяу әсер ететін «бомбалар») – қарапайым программаларға кіріп, жасырынып жатады. Тек белгілі бір шарттар (көрсетілген күн, ай мерзімінде немесе уақытта, программа орындалуының белгілі кезеңінде) орындалғанда ғана әсер ете бастайды. Шарт орындалғанға дейін барынша көп программаны «бүлдіруге» тырысады.

-3-

   «Құрттар» — жүйелік программалаушылардың ақпараттық есептеу желілерінің бос тұрған ресурстарын анықтау программасына кіріп, бос құрылғыларды тектен-тек жұмыс істеуге мәжбүр етеді. Мысалы, оларды шексіз циклге енгізіп, бекерденбекер жұмыс істетіп қояды немесе қажетсіз мәліметтерді баспаға шығартады.

-4-

   «Троян аттары» – қарапайым қолданбалы программаларға еніп, рұқсат етілмеген әрекеттерді орындатады (жасырын ақпараттарды оқып жария етеді, жедел жадтағы ақпараттарды «басқа жаққа» жібереді). Жасалу құрылымы мен көбею жолы оңай болғандықтан, көбіне компьютер желілерін толық жайлап алады. Вирустың «Троян аттарымен» аталуы ежелгі грек тарихымен тікелей байланысты. Грек әскерлері үлкен ағаш ат жасап, соның көмегімен Троя қаласына жасырын кіріп, басып алған.

   Компьютерді вирустан сақтаудың негізгі тәсілдері

   Компьютерлік вирустар компьютерге вирус тасымалданатын құрылғылар: флэш-карталар, дисктер немесе желі арқылы таралады. Егер компьютер жергілікті желіге қосылған болса, онда вирустың таралу жылдамдығы жоғары болады.
   ​Компьютерді вирустан сақтау үшін:
​   – ақпаратты қорғаудың жалпы шараларын орындауды;
​   – дискіні физикалық зақымданудан сақтауды іске асырады.
   ​Дұрыс жұмыс істемейтін программаларды қолданбауға және жұмыс істеп отырған кезде техникалық қателіктерді жібермеуге тырысады;
   ​– ақпаратты көшіргенде вирусқа қарсы программамен тексереді;
​   – вирус жұғуынан сақтайтын арнайы программаларды пайдаланады.
   ​Компьютерлік вирустармен күресетін вирусқа қарсы антивирустық программалар бар. Сол программалардың басым қолданыстағы түрлерімен танысып шығайық.

   Вирустан сақтану үшін қолданылатын программа түрлері


Детектор программалар бұрыннан белгілі вирус түрлерінен қорғай алады, жаңа вирустарға олар дәрменсіз.

Доктор программалар немесе «фагтар» –вирус жұққан программалар мен дискілердің «вирустарын» өшіру арқылы емдеп, оларды бастапқы қалпына келтіреді.

Ревизор программаларда алдымен программалар мен дискінің жүйелік аймағы туралы мәліметтерді есіне сақтап, содан соң оны кейінгісімен салыстырады.


​Сүзгі программалар — компьютердің жедел жадында тұрақты (резидентті) орналасады. Вирустардың зиянды әрекетін тоқтатып, компьютер пайдаланушысынадер кезінде хабарлап отырады. Хабарламадан кейін вирусты жою немесе оны тазалау жайлы шешім қабылдау пайдаланушығабайланысты болады.


Мысал ретінде, ТМД елдерінде кең тараған Касперский лабораториясының антивирустық программасы терезесімен танысайық.

​Барлық антивирустық программалардың терезелерінің құрылымы ұқсас келеді (2-сурет).

2-сурет. Касперский антивирустық программасы терезесі

   Қосымша ақпарат

Компьютерлік вирустар алғаш рет 1987 жылы таратылды. «Brain» атымен белгілі болған вирусты пәкістандық компьютер сатушы Амаджат пен Базит есімді ағайындылар жасаған. Олар өздерінің жасаған компьютер программаларын ұрлаған жергілікті «қарақшыларды» жазалау үшін вирустық программа ойлап тапқан. Бұл вирустық программа қысқа мерзімде бүкіл әлемге тараған.

   Талдау

   Компьютер дәрісханасындағы компьютердегі вирусқа қарсы программаның жұмысына талдау жүргізіңдер. Антивирустық программа терезесінің негізгі элементтерінің қызметтерімен танысыңдар.

   Жинақтау

   «Биологиялық вирустар мен компьютерлік вирустар: ұқсастық және айырмашылықтары» тақырыбында кіші жоба жұмысын орындаңдар.

Бағалау

Болашақта компьютерлік вирустардың даму қаупі мен келтіретін зияны туралы болжам жасаңдар.

   Сұрақтар

1. Компьютердің вируспен зақымдалғанының негізгі белгілері қандай?

2. Компьютер программасына вирус кіріп, жұмыс істеу қабілетін бұзғанда оның жұмысын қайта қалпына келтіруге бола ма?

3. Компьютерде вирус қайдан пайда болады?

4. Компьютерлік вирустарды әсер ету дәрежесіне байланысты қалай жіктеуге болады?

5. Компьютерлік вирустан қалай қорғануға болады?

   Үй тапсырмасы

  • Өзің пайдаланатын компьютерге немесе ұялы телефонға қандай антивирустық программа орнатылған?
  • Антивирустық программалардың басқа программалардан қандай ерекшеліктері бар?
  • Интернеттен компьютерлік вирус пен телефондағы вирустардың ұқсастықтары мен айырмашылығы туралы ақпарат жина. Тапсырмалар негізінде жасалған тұжырымдарды дәптерге жаз.

  вирус – арнайы  шағын көлемді  программа.

Өтінемін күте тұрыңыз