Файлдардың форматтары

   Бірдей ақпарат жазылған файлдарды әртүрлі форматта сақтау олардың көлеміне қалай әсер етеді?

   ФАЙЛ

   Ойлан

   Қалай ойлайсыңдар, компьютерге жазылған деректер неге бір-бірімен араласып кетпейді?

   Жаңа білім

   Файл (ағыл. «file») деп – компьютердің сыртқы жадына сақталған ақпараттар жиынтығын айтамыз. Компьютердің сыртқы жадына жазылған ақпараттардың бір-бірімен араласып кетпеуі үшін файлдың қызметі ерекше. Файл – компьютерде сақталған ақпараттарды қайта пайдалану кезінде оны сыртқы жадтан тауып береді. 
   ​Файл атауы және типі арқылы сипатталады. Windows амалдық жүйесінде файлдың атауы 255 символдан аспайды. Файлға атау қоюда /,*,?,\,<,>,!,: символдарын қолдануға болмайды. Файл атауының кеңеймесі (расширения) файл атауындағы нүктеден кейін жазылады. Файлдың кеңеймесі файлда сақтаулы деректердің типін білдіреді (2,1-сұлба). Windows амалдық жүйесінде файл атауларының 3 немесе 4 әріптен тұратын кеңеймелері қолданылады. Файлды сақтау кезінде кеңеймені көрсету міндетті емес. Программа кеңеймені файл атауына өзі жалғайды.
   ​Файл типі (ағыл. «File type») – файл сипаттамасын білдіреді. Файл типі файлды ашу үшін қолданылатын компьютерлік программаны көрсетеді. Файл типі – файл форматына сәйкес келеді. Мысалы, .txt немесе .doc деген форматы бар файлдар типі «мәтіндік құжат» болады (2,1-сурет). Бұл типтегі файлдарды кез келген мәтін өңдейтін программалар көмегімен ашуға болады (2-сурет).
   ​Файлды сақтау үшін жұмыс істеп тұрған программа мәзіріндегі «Файл» – «Қалай сақтау...(Сохранить как...)» командалар тізбегін орындаймыз. Пайда болған сұхбат (диалогтік) терезесінде орналасқан «Сақтау (Сохранить)» батырмасын тінтуір көмегімен шертеміз. Сақтау орнын арнайы көрсетпесек, файл «Менің құжаттарым (Мои документы)» қапшығына сақталады (2.3-сурет). Компьютерге сақталған файлды қайта ашу үшін «Мои документы» қапшығына тінтуірдің сол жағымен шертіп ашамыз.

2,1-сурет

Мектеп.doc

«Мектеп» файлдың аты. Файл атауын пайдалану-шы береді

.doc файлдың кеңеймесін файл жасалған программа тағайындайды

2.1-сұлба. Файл атауының құрылымы

2,2-сурет. Файл форматтары

1.4-сурет. Құжат сақтау терезесі

Бейне деректерден тұратын файлдар
​Пішімдері:avi, mpeg, mov

Орындаушы программа файлдары.
​Пішімдері: exe, com

Графикалық ақпараттардан тұратын файлдар. Пішімдері: bmp, gif, jpg, png

Мәтіндік ақпараттардан тұратын файлдар. Пішімдері (формат): txt, rtf, doc

Дыбыс және музыкалық ақпараттардан тұратын файлдар.
​Пішімдері: wav, mp3, midi, kar

Программалау тілдерінің кодынан тұратын файлдар.
Пішімдері:bas, pas, cpp

2.2-сурет. Файл форматтары

   Амалдық жүйенің негізгі объектілері файлдар мен қапшықтар болып табылады. Себебі, компьютерге енгізілген ақпараттың кез келгені файл түрінде сақталады. Компьютермен жұмыс кезінде өзіндік ережеге бағына отырып, файлға қатысты түрлі әрекеттер орындауға болады. Файлмен жұмыс кезінде 2.1-кестеде көрсетілген ережені үнемі сақтау керек.

2.1-кесте Файлмен жұмыс жасау

Файлмен жұмыс кезінде орындауға болмайтын ережелер

Анықтамай тұрып файлды бірден өшіріп тастауға болмайды; Файлға ішіндегі ақпараттың мазмұнына сәйкес келмейтін атау бермеу;

Файлдарды кейін іздегенде табуы қиын болатын қапшықтарға сақтамау;

Амалдық жүйеге қатысты немесе қолданбалы программаларға қатысты файлдарды өшіру немесе өзгертуге болмайды.


2.2-кесте Файлмен жұмыс жасау

Файлдармен орындауға болатын ережелер

Көшіру – файлды көшіру кезінде сол файлдың көшірме нұсқасы пайда болады.

Орын ауыстыру – файл дисктегі орнын сақтайды, файл жүйесіндегі мекенжайы өзгереді.

Өшіру – файл «Қоржынға (Корзина)» өткізілгенмен дискте қалады, файл жүйесінде ол туралы ақпарат өшеді.

Атын өзгерту – файл өз орнында тұрады, файлдың файл жүйесіндегі аты өзгереді.

Жасау – жұмыс жасап жатқан программаның көмегімен жаңаша сақтау.

   Негізгі файлдармен 2.2-кестедегі әрекеттер ережеге сай орындалады.

   Файлдық жүйе амалдық жүйенің негізгі бөлігіне жатады. Оның көмегімен сыртқы жадқа немесе тасымалдағыштарға файлды сақтау, файлдар алмасу жұмысын ұйымдастырады. Файл жүйесі бірдеңгейлік және көпдеңгейлік болып 2-ге бөлінеді (2.4-сурет). Бір типті немесе белгілі бір тақырыпқа біріккен файлдар тобын бір жерге жинақтап, «Қапшық» жасауға болады. Қапшық дегеніміз – файлдарды өзіне жинақтайтын объект. Жұмыс үстеліне жаңа қапшық жасау үшін: тінтуір көмегімен Контекстік мәзірдегі –Жасау (Создать) – Қапшық (Папку)» командаларын орындаймыз.

2.4-сурет. Файл жүйесінің құрылымы

   Практикалық жұмыс

   1. Жұмыс үстеліндегі «Компьютер» жүйелік қапшығының «Контекстік мәзірін» ашыңдар.
   ​2. «Контекстік мәзірден» «Жасау (Создать) =>«Қапшық (Папку)» командалар тізбегін орындаңдар.
   ​3. «Жұмыс үстелінде» пайда болған жаңа қапшыққа «Менің бумам» деп атау беріңдер.
   ​4. «Менің бумам» қапшығын ашып, бос жеріне тінтуірдің оң жақ батырмасымен шертіп, «Контекстік мәзірді» ашыңдар.
   ​5. «Жасау (Создать) => «Мәтіндік құжат (Текстовый документ)» командасын орындаңдар.
   ​6. Пайда болған файлға өз есіміңді бер. Файл кеңеймесін программа автоматты түрде өзі тағайындайды.
   ​7. Тінтуірдің оң жақ батырмасы көмегімен «Қасиет (Свойства)» командасын орындап, файл туралы толық ақпарат алыңдар. Ол ақпараттарды дәптерлеріңе жазыңдар.

   Талдау

   1. Файл мен қапшықтың үш ұқсастығы мен айырмашылығын салыстырып, көрсетіңдер.
   ​2. Бірдей ақпарат жазылған файлдарды әртүрлі форматта сақтаңдар. Файлдар форматының өзгеруі оның көлеміне қаншалықты әсер ететінін зерттеңдер.

   Жинақтау

   Компьютерде файл және қапшықпен жұмыс жасаудың ортақ ережесін ұсыныңдар.

   Бағалау

   Компьютер жұмысын ұйымдастыруда файлдық жүйенің рөлін бағалаңдар.

   Сұрақтар

1. Компьютерде жасаған немесе өңдеген ақпараттарыңды қалай сақтап, ашасыңдар?
​2. «Файл» ұғымы қандай мағына береді?
​3. Файл атауы қандай бөліктерден тұрады?
​4. Файлды дискіге сақтау жолдарын түсіндір.
​5. Файлдармен қандай әрекет орындауға болады?
​6. Файлдармен жұмыс кезінде қандай әрекеттерді тексеру маңызды?
​7. Файлдық жүйе дегеніміз не?

   Үй тапсырмасы

   Көпдеңгейлі (иерархиялық) қапшық жасаңдар. Негізгі қапшықты «Пәндер» атауымен атаңдар. Қапшық ішінде өзің ұнатып оқитын 3 пәннің атымен қапшық жасаңдар. Қапшық ішіне сол пәндерді не үшін ұнататының жайлы мәтіндік файл жасап, оны сақтаңдар.
   ​Қосымша зерттеу: Файлдар кеңеймесінің 3 немесе 4 әріптен құралу себебін анықтаңдар. Олардың бір-бірінен қандай ерекшелігі бар?

Өтінемін күте тұрыңыз