ЗАТТАРДЫ ЖІКТЕУ. Барлық заттарды органикалық және бейорганикалық заттарға қалай жіктеуге болады?

Сабақтың мақсаты:

  • заттарды органикалық және бейорганикалық заттарға жіктеуді үйренесің .

Мақсатқа қол жеткізу ушін:

  • органикалық заттардың ерекшеліктерін және олардың қасиеттерін;
  • бейорганикалық заттардың ерекшеліктерін білу қажет.

Барлық заттар органикалық және бейорганикалық болып екіге бөлінеді

Суретті мұқият қара.
  • Оларды ұқсас белгілері бойынша 2 топқа бөл. Қандай белгілері бойынша бөлгеніңді түсіндір.
  • Топтарды өз мысалыңмен толықтыр.

     Айналаңа қарасаң, сені түрлі заттардан тұратын орасан көп әралуан нәрселердің, денелердің қоршап тұрғанын көресің. Қазіргі кезде 60 миллионнан астам алуан түрлі заттар белгілі. Кейінгі жылдары олардың саны жылына шамамен 1 миллионға артып келеді. Әр заттың өз атауы бар. Заттарға атау беру ережесімен сен «Химия» пәнін оқыған кезде танысасың. Кез келген заттың өзіндік белгілерінің дербес жиынтығы (өзіне тән «саусақ іздері») болады. Сол арқылы затты барлық басқа заттардан ажыратуға болады, кейде басқаларына ұқсастығы да байқалады.

      Сен өмірде, табиғатта кездестіретін барлық заттар  органикалық және бейорганикалық екі топқа бөлінеді (сызба).

     Біздің ғаламшарда тіршілік көміртек деп аталатын элементтің арқасында пайда болған. Барлық органикалық заттар – құрамында көміртек болатын заттар. Көміртексіз өмір сүру мүмкін емес.

     Бейорганикалық заттар жансыз табиғат денелерін құрайды (су, құм, минерал тұздар).

Органикалық заттарды қандай да бір тіршілік иесі туындатады. Мысалы, қант жер қойнауында кездеспейді. Оны шахтада өндіре алмайсың. Қант алу үшін қант құрағын немесе қант қызылшасын өсіріп, осы өсімдіктердің шырынынан қант алады. Органикалық заттар тіршілікке қажетті тағам болып табылады, ал бейорганикалық заттар ондай емес.

     Бейорганикалық заттардың танымал түрлері өте көп. Оларға парафин, лимон қышқылы, каучук, спирт, пластмасса, қант, майлар, ақуыздар және басқа да көптеген зат жатады.

     Органикалық заттар бейорганикалық заттарға қарағанда ұлпа және тірі организмдердің мүшесін түзеді.

     Органикалық заттар бейорганикалық заттармен салыстырғанда беріктігі әлдеқайда төмендеу және ұзақ сақталмайды. Органикалық заттар тіпті болар-болмас қыздырғанда-ақ ыдырай бастайды, қайнау және балқу температуралары төмен болады.

Органикалық заттар

Салыстыру сызығы

Бейорганикалық заттар

Жанды, жансыз табиғат денелерін құрайды

Көміртек бар

Берік және ұзақмерзімді

Балқу және қайнау температурасы

Зат мысалы

Өзіңді тексер!

Тәжірибе жасайық

  • Нені байқадың?  
  • Неге қант қарайып кетті?  
  • Шыны қабырғасында не пайда болды?  
  • Алынған зат неге ұқсайды? 
  • Нені байқадың? 
  • Қандай өзгерістер болды? 

крахмал

мел

  • органикалық зат
  • бейорганикалық зат
  • органикалық зат
  • бейорганикалық зат
      • пенициллин
      • аспирин
      • ас тұзы
      • мәрмәр
      • су
      • құм
      • ақуыз
      • целлюлоза (ағаш сүрегінің құрама бөлігі)
      • қант
      • қойдың майы

      Барлық заттар   және  бөлінеді.

      Органикалық заттар   сипатталады.

      Органикалық заттардың құрамына әрқашанда  кіреді.

      Органикалық заттар қыздырған кезде   .

      Бейорганикалық заттарға   жатады.

      Жетістіктеріңді бағала

      «Сен – маған, мен – саған» ойыны

      Сыныптастарыңа қоятын сұрақтар әзірле. Сұрақтар төмендегі үлгіде болуы тиіс:

      • … түсіндір.
      • … салыстыр.
      • … айырмашылығы неде?
      • ... бола ма?
      • … дәлелде.

      Сыныптастарыңның қойған сұрақтарына жауап бер. Кім ең көп дұрыс жауап айтса, сол ойын жеңімпазы болады.

      Өзінің сабақтағы жетістігін бағалау

      «Өзін-өзі бағалау шәкілі»

      Өзіңнің сабақ тақырыбын қаншалықты меңгергенің, қаншалықты мұқият әрі зейінді болғаныңа байланысты 0-ден 100-ге дейін көтеріл.

      Өз жұмысыңа талдау жаса. Келешекте жетістігіңді арттыру үшін саған үйде нені қайталау керек?
      Өтінемін күте тұрыңыз