ХАЛЫҚТАР ГЕОГРАФИЯСЫ. Жер бетіне халықтың қоныстану ерекшелігі неге байланысты? 1-сарамандық жұмыс

Сабақтың мақсаты:

  • халықтың қоныстану заңдылығын анықтауды;
  • халықтың қоныстану тығыздығынын көрсеткішін бағалауды;
  • халықтың тығыздығы жоғары және төмен аймақтарды анықтауды, себебін түсіндіруді уйренесің.

Мақсатқа қол жеткізу ушін:

  • қандай ғылым халықтың қоныстануын зерттейтінін;
  • халықтың қоныстануы қандай түрткіжайттарғатәуелді екенін білу қажет.

Жер халқы

Жұпта немесе топта талқыла, орында

Суретті мұқият қара. Суретте не бейнеленген, қалай ойлайсың?

Жер халқы

     Бертінге дейін Жер бетінде өмір сүретін адамдардың саны аса көп болмаған. Шамамен 10 мың жыл бұрын біздің ғаламшарда бар-жоғы бірнеше миллион ғана адам тіршілік еткен. Қазіргі кезде Жер бетіндегі халықтың саны шамамен 7,5 миллиард адамға жетті. Дүниежүзі халқы біркелкі орналаспаған. Ніл, Янцзы мен Хуанхэ, Үнді мен Ганг, Тигр мен Евфрат (осы өзендерді картадан тап) өзендерінің алқаптарында қашанда халық тығыз қоныстанған. Халық алғашында Жер бетінде табиғат жағдайлары мен тарихи алғышарттарға байланысты қоныстанды.Қазір халық тығыз қоныстанған аймақтарға Батыс Еуропаны, Оңтүстік-Шығыс Азияны, Солтүстік Американың шығысын, Орталық Американы қосуға болады. Кейбір есептеулер бойынша, адамзат баласының тең жартысы құрлықтың 1/20 жерінде өмір сүреді.

Демография

«Дүниежүзі халықтарының қоныстануы» картасымен таныс.

Дүниежүзі халықтарының қоныстануы

Қай ауданға адамдар тіптен қоныстанбаған? 

Аумақтарды аз қоныстану себебін түсіндір. 

Демография – халықтың қоныстану заңдылығы туралы ғылым.

Халықтың орналасуы – белгілі бір аумақта халықтың орналасу үдерісі.

Халықтың тығыздығы

     2017 жылғы деректер бойынша, дүниежүзі тұрғындарының орташа тығыздығы 1 шаршы км-ге 52 адамнан, Антарктиданы қосқанда 1 шаршы км-ге 48 адамнан келеді.

     Халықтың қоныстануының жалпы заңдылықтарына қарағанда, адамның өмір сүруін айқындайтын шарт еңбек болып табылады. Еңбек түрінің сипатына және онымен айналысу мүмкіндігіне байланысты тұрғылықты жерге таңдау жасалады, яғни әлеуметтік-экономикалық түрткіжайт әсерін тигізеді. Тарихи даму барысында адамдар айналысатын еңбегінің сипаты өзгеріп, қиындай түсті. Бұл адамдарды орналасатын жер іздеуге мәжбүрледі. Мысалы, аң аулау, терімшілік, егіншілік және мал өсіру дәуірінде адамдар ең жылы және тегіс аумақтарға қоныстанды. Қолөнер мен сауда дами бастағанда адамдар көлік қатынасына лайықты теңіз, өзен жағалауларына қоныстанды. Байырғы заманнан бері адамдар теңіз, өзен, мұхит жағалауларын таңдап, негізінен сол маңға қоныстанды. Мұндай аудандарда халықтың тығыздығы жоғары болады.

Халықтың тығыздығы – аумақтың 1 км²-іне келетін тұрғындар саны.

Қазақстан халқының жалпы саны 2018 жылдың сәуір айындағы деректер бойынша 18 212 800 адамға жетті. Халқының саны бойынша мемлекеттер тізімінде 63-орынды иеленді. Орташа тығыздығы 1 км²-ге 6,64 адамнан сәл асады (халқының тығыздығы бойынша мемлекеттер тізімінде 184-ші орында тұр).

Жұпта немесе топта талқыла, орында

  • Қазақстан халқының қоныстану сипатымен таныс. Халық тығыз орналасқан және сирек орналасқан аудандарды анықта.
  • 4-суреттегі «Халықтың тығыздығы» картасын пайдалан.
  • Өскемен және Алматы қалаларындағы халық тығыздығындағы айырмашылық туралы тұжырым жаса.

1-сарамандық жұмыс

Өзің тұратын елді мекендегі халықтың тығыздығын анықтау

Саған қажет:

  • статистикалық деректер (Интернеттен немесе энциклопедиядан табуға болады),
  • карта,
  • калькулятор,
  • қарындаш,
  • қағаз.
  1. Аумақтың ауданын анықта. Қандай аумақ халқының тығыздығын анықтағың келетінін шешіп, осы аумақтың шегарасын анықта. Ол мемлекет, облыс немесе сен тұратын елді мекен болуы мүмкін. Саған осы аумақтың шаршы километрмен өлшенген ауданын табу қажет.
  2. Халықтың санын анықта. Саған өзіңді қызықтырған аумақ халқының саны туралы соңғы деректерді табу керек (Интернетті пайдалан)*.
  3. Халықтың тығыздығын анықта. Халықтың тығыздығын есептеу үшін халықтың санын аумақтың ауданына бөлу керек. Жинақталған деректерді формуладағы орындарына қой. Қажетті деректер – халықтың саны мен аумақтың ауданы. Мысалы, елді мекенде 145 000 адам тұрады делік, ал бұл елді мекеннің ауданы 9 км2. 145 000 : 9 деп жазып, халықтың санын аумақтың ауданына бөл. Біз қарастырған мысалда әрбір шаршы километрге 145 000 : 9 = 16 111 адамнан келеді.
  4. Қорытынды жаса.

Халықтың тығыздығы картасы

Халықтың тығыздығы картасы
Өтінемін күте тұрыңыз