МИКРО ЖӘНЕ МАКРОӘЛЕМ. Микро және макроәлемнің ерекшеліктері неде?

Сабақтың мақсаты:

  • микро және макроәлем нысандарының өлшемдерін білесің.

Мақсатқа қол жеткізу үшін:

  • микроәлем нысандарын макроәлем нысандарынан өзгешелейтін;
  • микро және макроәлем нысандарын сипатты белгілері бойынша қалай анықтауға болатынын білу кажет.

Микро және макроәлем

Ойлан, тапсырманы орында

 Микроәлем 

Макроәлем   

Микроәлем: 

1. 

2.

3. 

Макроәлем: 

1. 

2. 

3. 

            • қарапайым бөлшек
            • атом
            • адам
            • Күн
            • молекула
            • мысық
            • автокөлік
            • тау жынысы
            • тау
            • ағаш
            • Әр топқа өзің бір мысалдан қос.

             

             

            Микроәлем – бұл молекулалар, атомдар, қарапайым бөлшектер – көзге ілінбейтін тым кішкентай микронысандар әлемі.

            Макроәлем – макронысандар әлемі. Оның өлшем бірлігі адам тәжірибесінің өлшемімен өзара қатынаста: кеңістіктік өлшемдер миллиметрмен, сантиметрмен және километрмен, ал уақыт – секундпен, минутпен, сағатпен, жылмен көрсетіледі.

            Микроәлем

                 «Микро» сөзі өте кіші өлшемдерге қатысты айтылады. Микроәлемнің өзіндік ерекшеліктері бар, оларды былай айтуға болады:

            1. м, км-мен белгіленген қашықтық өлшем бірліктері «микроәлем» түсінігіне қолданылмайды;
            2. г, кг, фунт масса өлшем бірліктері де «микроәлем» түсінігі үшін тым үлкен.

                Микроәлем нысандарын зерттеу үшін арнайы аспап – микроскоп қолданылады. Микроскопты италиялық физик, астроном, математик Галилео Галилей жасаған. Оның құрылғысы кәдімгі окуляр мен екі линзалы құрама қондырғыдан тұрады. Заманауи микроскоптар 1500–2000 есеге дейін үлкейтіп көрсете алады.

            Тәжірибе

            «Кірпікшелі кебісше» микроәлемінің нысанын бақылау.

            Жарық микроскобын пайдалану ережесін есіңе түсір. Микроскоптың негізгі құраушы бөліктерін қайтала (сурет).

            Жұмысты орындау барысы:

            1. Микропрепаратты дайында. Зат қоятын әйнекке тамызғыштың көмегімен кірпікшелі кебісше тамшысын тамыз. Әйнек жабынмен бетін жап.
            2. Судың артық мөлшерін құрғақ немесе ылғалды қағаз сулықпен сіңіріп ал.
            3. Микропрепаратты микроскоптың зат үстеліне қой. Микроскоптың көру өрісінен кірпікшелі кебісшені тап.
            4. Дәптеріңе бақылап отырған нысаныңды жаз.
            5. Қорытынды жаса: микроәлем нысандарының ерекшелігі неде.
            Микроскоп

            Макроәлем

                 Макроәлем – бұл күнделікті өмірде әр адамды қоршап тұратын бүкіл әлем. Макроәлем мегаәлем мен микроәлемнің аралығында болатын үлкен нысандардың әлемі болып табылады. Іс жүзінде макроәлемді макроденелер – адамдар, оның іс-әрекеті нәтижесінде алынған өнімдер, тірі организмдер, түрлі жағдайдағы заттар, макромолекулалар құрайды.
                 ​Макронысандар жансыз нысандар (тас, мұз), жанды нысандар (ағаш, жылқы) және жасанды нысандар (үй, мәшине) болып бөлінеді.
                 ​Мегаәлем мен микроәлемнен айырмашылығы – макроәлемнің заңдарын аспапсыз көзбен бақылауға болады. Бұл жерде километрмен, метрмен, сантиметрмен және миллиметрмен анықталатын арақашықтық бар. Сонымен бірге уақыт өлшемдері – жыл, ай, күн, сағат, минут және секунд қолданылады.

            Микроәлем нысандары

            Салыстыру сызығы

            Макроәлем нысандары

             

            Нысандар мөлшері

             

             

            Нысандарды өлшеу бірлігі

             

             

            Нысан мысалы

             

            Өзіңді тексер!

            Дәрігерге бару

            Емделуші: Сәлеметсіз бе, дәрігер. Менің сізге келген себебім, қатты жөтеліп жүрмін. Жөтел басталғалы төрт күн болды, күннен-күнге жөтел өршіп барады. Мен 2 ай бұрын дәл осылай жөтеліп келгенімде сіз жазып берген антибиотикті қабылдадым, алайда бұл жолы ол маған көмектеспеді.

            Дәрігер: Сіздің маған келгеніңіз дұрыс болды. Бірақ өз бетіңізбен ем қабылдап қателік жасағансыз. антибиотиктерді ешқашан дәрігердің рұқсатынсыз қабылдауға болмайды. Мен тамағыңыздан сынамаға сілекей аламын да, талдауға жіберемін. Осылайша, біз немен күресу керектігін білетін боламыз және мен сізге лайықты емдеу жолдарын айта аламын.

            Ойлан, тапсырманы орында

            Микроәлем  

            Макроәлем  

            • Төменде келтірілгендердің қайсысына антибиотиктер тікелей әсер етеді?
            • жөтел
            • ауырсыну
            • бактерия
            • вирус

                 Антибиограмма емделуші сілекейі микроорганизмін Петри ыдысына салу арқылы алынды. А, В, С, D және Е –бес антибиотик пайдаланылады. Үш күннен кейін микроорганизмдер саны өсті, тек оны өлтіретін антибиотик қасындағылар өскен жоқ. Дәрігер емделуші сілекейі бойынша келесідей қорытынды шығара ала ма?

            Емделуші сілекейінің антибиограммасы
            • Антибиограмманың деректері бойынша келесі қорытындылар дұрыс жасалған ба?

            Бірде-бір антибиотик емделушінің тамағынан табылған микроорганизмдерге қарсы тиімді әсер ете алмайды

            Д антибиотик емделушінің тамағынан табылған микроорганизмдерге қарсы тиімді әсер етуі мүмкін

            С антибиотик емделушінің тамағынан табылған микроорганизмдерге қарсы тиімді әсер етуі мүмкін

            Жетістіктеріңді бағала

            Рефлексия «Сөйлемді аяқта»

            ... қызықты болды.

            Мен бүгін ... білдім.

            Мені … таңғалдырды.

            Енді мен ... білетін боламын.

            Менің ... анықтауым қажет.

            ... тереңірек оқып-білгім келеді.

            Өтінемін күте тұрыңыз