Қандай жаңалықтар бәздің күнделікті өміріміздің бір бөлігіне айналды

Сабақтың мақсаты:

  • әлемді өзгерткен жаңалықтардың мәнін талқылауды және жаратылыстану ғылымын дамытуға қазақстандық ғалымдардың қосқан үлесін анықтауды үйренесің.

Мақсатқа қол жеткізу ушін:

  • қандай жаңалықтар күнделікті өмірге айтарлықтай өзгерістер енгізгенін;
  • қандай қазақстандық жобалар біздің елімізде ғылымның дамуына мүмкіндік туғызатынын білу қажет.

Результаты прогресса

Ойлан!
  • Суретке қарап, техниканың қалай дамығанын талқылаңдар.
Техниканың дамуы

     Сен ерекше уақытта өмір сүріп жатырсың. Жердің жартысын айналып өту үшін бар-жоғы жарты күн ғана қажет. Сенің телефоның алғаш шыққан компьютерлерге қарағанда 60 000 есе оңай.

     Біз бұл үлкен жетістіктер үшін заманауи өнімдер мен жетістіктерді ойлап шығарған және әзірлеген ғалымдарға, өнертап қыштар мен кәсіпшілерге қарыздармыз. Ол адамдар және олардың көрнекті өнертабыстары болмаса, біз күн батқанда ұйқыға жатып, мәшине мен телефон жоқ кезеңде қалып қояр едік.

Адам баласы үнемі болашағының қандай болатынын болжағанды ұнататын. Бұл таңданатын нәрсе емес, өйткені адамдар қашанда әуесқой, оларды үнемі алдағы уақытта не күтіп тұрғаны қызықтыратын. Ғылыми-фантастикалық әдебиеттердің пайда болуы бұл тілектерін жаңа деңгейге көтерді. Көптеген жағдайда бүгінгі күні қолданылып жүрген кейбір технологияларды ойлап табуға шабыт берді. Адамдар ашық ғарыш кеңістігіне шығуға, біздің ғаламшардың серігіне қонуға қол жеткізді, алайда ғарышты игеру енді ғана басталды. Адам аяғы әзірге Күн жүйе сін де, басқа ғаламшарды басып көрген жоқ. Бірнеше ондаған жылдар бұрын ХХІ ғасырдың басында ешкім де адамдар сутегімен жүретін автокөлік, автокөліктік автопилот жүйесін және ғарыштық жылдамдықпен вакуумдық құбыр арқылы жүретін пойыз ойлап шығарады деп ойламаған. Бұл ілгерілеу болжап болмайтын нәрсе екендігін және көбінесе күтпеген жерде орын алатындығын айта кету керек.

Электромобильдің артықшылығы

Өнертабыстар

     Әлемге танымал өнертапқыштар адамзат баласы үшін пайдалы көптеген нәрселер жасап шығарды. Олардың қоғамға келтірген пайдасы жоғары бағаланады. Көптеген жаңалық біраз адамдардың өмірін құтқарып қалды. Бірегей жобалары арқылы танымал болған өнертапқыштар кімдер?

Өнертабыстар
Өнертабыстар
Өнертабыстар
Ойлан!
  • Суретке мұқият қара.
  • Ғаламтор ресурстарын немесе дербес гаджетіңді пайдаланып, осы өнертабыстар туралы ақпарат тап.
  • Осы өнертабыстардың адам өміріндегі маңызы туралы талқылаңдар.

     Әлем ұсақ бөлшектерден тұрады, олар өз кезегінде біздің айналамыздағы үлкен нысандарды құрайды (техника, көлік, ғимарат). Бірақ әрбір ұсақ бөлшек өзінің дербес рөлін атқарады. Біздің өмірімізде де солай, бір кездері қол жетпейтіндей болып көрінген нәрселерді қолданып жүргенімізге көбіне мән бермейміз. Тұрмысымызды ыңғайлы ететін сол ұсақ-түйектермен өмір әлдеқайда оңай әрі қызықты. Егер барлық жаңалықтарды тізіп жазатын болсақ, кітап шақ келмес еді. Былтырғы оқу жылында сен дөңгелек, бу қозғалтқышы, телефон және телеграф, батарея және басқа да жаңалықтар тура- лы оқыған болатынсың. Адамдар үнемі ауқымды жаңалықтар жөнінде айтуға дағдыланған. Бірақ адам өмірін дәл қазір біз көріп отырғандай етіп өзгерткен кішігірім жаңалықтар да бар. Көптеген идея іске асырылған. Кім біледі, мүмкін біз жақын күндері осы айрықша өнертабыстардың бірін пайдаланатын шығармыз.

Ойлан!
  • Суретте берілген заттарды өзара бір-бірімен салыстыр. Олардың айырмашылықтары қандай? Топта талқыла.
  • Бұл өнертабыстардың пайдасы қандай?
  • Өзің бір пайдалы өнертабыс ойлап, жоба түрінде ресімде.

     Азықтық желеден әзірленген стақан! Ол агар-агардан (тағамдық қоспа) жасалған бірреттік ыдыс. Мұндай стақанды шөптің үстіне тастап, қоғамдық орынды ластағаның үшін айыппұл салады деп алаңдамай-ақ қойсаң болады. Тостаған еріп кетеді және өсімдіктерге ешқандай да зиян келтірмейді.

Кофе стақанының қарапайым дизайны киіміңе немесе үстел үстіне кофе тамшысының тамуына жол бермейді

      Дүниежүзі өнертапқыштары бізге өмірімізді түрлендіретін көптеген құрылғылар сыйлады. Ілгерілеу бір орында тұрмайды. Жүздеген жылдар бұрын ойға алғанды іске асыру үшін техникалық мүмкіндік жетіспеген, қазіргі күні идеяларды өмірде жүзеге асыру әлдеқайда оңай.

Истоки казахстанской науки

     Қазақстан ғылымының қайнар көзі әл-Фараби, Баласағұн, Ясауи, Жалайыри тәрізді ғалымдар өмір сүрген орта ғасырлардан бастау алады. ХХ ғасырдың 60–80 жылдарында биология, география, химия және басқа да ғылым салаларында атақты академик, биолог Б. А. Домбровский тәрізді ғалымдар айналысты. Ол биологияда жаңа бағыттың негізін қалады. Биология ғылымы үшін өте маңызды болған түрлі жануарлардың ағзалары мен тіндері арасындағы өзара байланысты зерттеді.

     Биохимик Т. Б. Дарқанбаев бидайдың биохимиялық құрамын зерттеумен айналысты. Оның еңбектері Қазақстанның ауылшаруашылығы үшін өте маңызды болды.

Бронислав Александрович Домбровский (1885 – 1973) – зоолог, биология ғылымдарының докторы (1936), ҚазКСР ҒА академигі (1954), ҚазКСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1945). Ғалым тұрған үйге (Алматы қ.) мемориалдық тақта орнатылған.

Темірбай Байбосынұлы Дарқанбаев (1910 – 1987) – биохимик, биология ғылымдарының докторы (1953), ҚазКСР ҒА академигі (1958). Дәнді дақылдардың биохимиясын зерттеуге арналған 230-дан астам ғылыми еңбектің авторы, ҚазКСР-інің еңбек сіңірген ғылыми қайраткері (1954). Ленин орденімен марапатталған.

EXPO-2017

Ойлан!
  • EXPO-2017 көрмесі туралы білетіндеріңді талқылаңдар. Қазақстанда бұл көрмені өткізудің мақсаты не?
  • Болашақтың экономикасын дамыту үшін Қазақстан қандай заманауи технологияларды ұсынып отыр?

     2017 жылдың 19-20 маусымында Астана қаласында Дүниежүзілік Конгресс өткізілді. Оған әлемнің 51 елінен келген инженерлер мен ғалымдар қатысып, ғаламдық және энергетикалық мәселелерді шешу жолдарын талқылады. Бұл іс-шара біздің елімізде өткізіліп отырған халықаралық EXPO-2017 көрмесінің ашылуы шеңберінде ұйымдастырылды.

     Қазақстан ғылымы бір орында тұрған жоқ, халықаралық деңгейде дамып келеді. Қазақстандық ғалымдар шетелдік ғалымдармен бірлесіп көптеген жобалар мен зерттеулер жүргізіп жатыр. Қазақстанда ғылым саласында басқа елдермен ынтымақтастыққа алғашқы талпыныс 1996 жылы «Төртеудің келісімінде» жасалды. Беларусь Республикасы, Қазақстан Республикасы, Қырғыз Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы келісімде техника ғылымы саласының дипломы бар мамандар осы мемлекеттердің аумағында мойындалатындығы жөнінде келісілген болатын.

     Қазақстан таяу және алыс шетелдермен білім, ғылым, техника және мәдениет саласында көптеген екіжақты келісімдерге қол қойды. Мысалы, әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің ғалымдары Жапониядағы ірі «Nippon Hoso Kyokai» телерадиокомпаниясында, сонымен қатар бірқатар ғылыми-зерттеу орталықтарында болып, жапондық әріптестерімен студенттер және оқытушылар алмасу жөніндегі келісімге қол қойды. Бұл жоба Қазақстан ғылымын дамытуда өте жақсы көрініс береді деп күтіліп отыр.

«Белдемдер мен жолдар» жобасы Қазақстанның тасымалдаушы әлеуеті үшін үлкен жол ашады. Қазақстан Президенті Н.Ә. Назарбаев «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» көлік дәлізінің арқасында жаңа бағыттар пайда болғанын, екі теміржол және алты автомобиль өткелдері жұмыс істеп тұрғанын және соның нәтижесінде «Қазақстан тасымалдаушы ел болып табылатынын» атап айтты.

     Бұл жоба біздің еліміздің ғылымын дамытуға үлкен үлес қоса алады.

«Белдемдер мен жолдар» жобасы
Ойлан!
Сен өзіңді үлкен жоба немесе өнертабыс ойлап тапқан ғалыммын деп елестет.
  • Алайда бұл жобаны өмірде іске асыруға басқа елдердің ғалымдарымен ынтымақтастықта жұмыс істеу ғана көмектеседі. Мұндай ынтымақтастықтан пайда бар ма?
  • Сыныптастарыңмен талқыла. Өз жобаңды ойлап, сыныпта ұсын.
  • Оны іске асыру үшін «Белдемдер мен жолдар» жобасы қалай көмектесе алады?
Өтінемін күте тұрыңыз