Қысымды қалай өлшеуге болвды

Сабақтың мақсаты:

  • тиісті аспаптарды пайдаланып, атмосфералық және артериялық қысымды өлшеуді, қорытынды жасауды үйренесің.

Мақсатқа қол жеткізу ушін:

  • атмосфералық қысымды өлшеу тәсілдерін;
  • артериялық қысымды өлшеу тәсілдерін білу қажет.

Тонометр. Тонометр түрлері

Вопрос

Ответ

Қандай қысымды артериялық деп атаймыз?

  • Это сила, с которой сердце толкает кровь по кровеносным сосудам.
  • Это сила, с которой кровь воздействует на стенки сосудов.

Атмосфералық қысым дегеніміз ...

  • Давление атмосферы на все находящиеся в ней предметы и земную поверхность
  • Давление атмосферы на самые большие предметы и земную поверхность.
Сұрақтарға жауап бер
  • Суреттерге мұқият қарап, құбырда және суарғыш құбыршекте қандай өзгерістер орын алғанын түсіндір. Оны немен түсіндіруге болады?
Құбыр
Суарғыш құбыршек

     Дәл осындай өзгеріс тірі организмдер мен адамның қантамырларында да орын алуы мүмкін. Демек, негізгі қантамырлардың қысымын бақылап отыру қажет.

Адамның артериялық қысымын өлшейтін құрылғы тонометр деп аталады.

     Адамның артериялық қысымын өлшейтін механикалық құрылғы медицина саласында ең кең тараған аспап. Мұндай аспап жоғары дәлдікпен өлшейді, бірақ қажетті нәтижеге қол жеткізу үшін белгілі бір дағдыны игеру талап етіледі.

Механикалық тонометрді қолдану ережесі

     1. Өлшеу кезінде манжетті дұрыс кию қажет. Ол қолға жүрек тұсы деңгейінде кигізілуі тиіс, бірақ манжет қолдың шынтақ иілісінен 3–5 см жоғары тұруы керек.

Механикалық артериялық тонометрмен қысымды өшлеу

     2. Стетоскопты қолдың ішкі бүгілісінің ортасына қойып, тыңдағышын құлағыңа ки. Осы жерде манжеттен ауа жіберілген кезде сен тамыр соғысын анық ести аласың.

     3. Ауа айдағышты қысып, босата отырып, 200–220 мм сынап бағанына дейін манжетті үрле.

     4. Қақпақшаны баяу ашып, тонометрдің шәкіліне қарай отырып, ауаны шығар және стетоскоптағы тамыр соғысын тыңда.

5. Бірінші тамыр соғысы кезіндегі аспаптың көрсеткішін есіңде сақта. Бұл – жоғарғы қысымның көрсеткіші.

6. Тамыр соғысының естілуі тоқтаған кез – төменгі қысымның көрсеткіші.

Өлшеу нәтижесінде бізде екі сан болуы тиіс: бірінші сан жүрек бұлшық еті жиырылған сәтте қантамырының қабырғаларында болатын қысымды көрсетеді. Ал екінші сан жүрек бұлшық еті босаңсыған сәтте қантамырдың қабырғаларына қан қаншалықты күшпен қысым түсіретінін көрсетеді.

Электронды тонометрді пайдалану ережесі

1. Манжетті қолыңа киіп, оны жүрек тұсы деңгейіне бекіт. Содан кейін қозғалмай, сөйлемей, тыныш отыр.

     2. Қысым өлшеуді бастау үшін автоматты тонометрде Старт/Іске қосу батырмасын бас.

     3. Тонометр манжетті өздігінен ауамен үрлегенше күт. Сосын дисплейде нәтижесі шығады.

     Көрсеткіштерді жазып ал.

Тапсырманы орында

Тонометрдің кез келген түрін пайдаланып, артериялық қысымыңды өлше.
  • Оны кестеде көрсетілген нақты мәнімен салыстыр.

Егер жоғарғы қысым өте үлкен болса, бұл – дұрыс емес, қантамырлар жарылып кетуі мүмкін. Ал төменгі қысым өте үлкен болса, бұл да жақсы емес, жүрек қанды тиімсіз айдайды.

Түрлі жастағы адамдар үшін қалыпты артериялық қысым

Жасы

Жоғарғы қысым

Төменгі қысым

11 – 12 жас

110 – 124

70 – 82

13 – 15 жас

110 – 126

70 – 82

16 – 20 жас

100 – 128

70 – 84

20 – 40 жас

120 – 130

70 – 84

40 – 60 жас

140-қа дейін

90-ға дейін

60 жастан үлкен

150

90

Барометр

Ойлан, тапсырманы орында
  • Есіңе түсір, артериялық қысым қандай түрткіжайттарға тәуелді болуы мүмкін?

Барометр – атмосфералық қысымды өлшеуге арналған аспап.

Ойлан, тапсырманы орында
  • Есіңе түсір, алғашқы ауа салмағын өлшегіш қандай еді?

     Барометр – ауаның айналасындағы заттарға түсіретін қысым көрсеткішін өлшейтін аспап. Барометрді XVII ғасырда көрнекті италиялық ғалым Э. Торричелли ойлап шығарған.

     XIX ғасырда франциялық инженер-өнертапқыш Люсьен Види барометрдің жаңа түрін – барометр-анероидты (грекше «анерос» – «ылғалсыз») ойлап тапты. Ешқандай да сұйықтық жоқ механикалық барометр-анероидтың жұмыс жүйесі ауа қысымының металға әсер етуі қағидасына негізделген.

Барометр-анероидты (грекше «анерос» – «ылғалсыз»)

     Электрондық (немесе цифрлық) барометр – осы аспаптың заманауи түрі. Кәдімгі барометр-анероид көрсеткіштерінің мәні электрондық белгіге түрлендіріліп, өңделеді де, дисплейде шығады. Қазіргі әлемде цифрлық барометрлер мобильді құрылғыларға немесе смарт сағаттарға қосымша функция ретінде кіріктірілген.

Электрондық барометр

Тапсырманы орында

Барометрдің кез келген түрін пайдаланып, сынып бөлмесінің атмосфералық қысымын өлше.
  • Алуан түрлі барометр көрсеткіштерін және ғаламтор желісіндегі қысым жөніндегі болжамды салыстыр. Қорытынды жаса.

     Қалыпты атмосфералық қысым – 101,3 кПа.

     Айрықша жоғары қысым 2014 жылы Атырау қаласында тіркелген (105,325 кПа).

     Ең жоғары атмосфералық қысым 1968 жылы 12 желтоқсанда Акапада, Сібірдің солтүстігінде байқалған. Теңіз деңгейіндегі ауа қысымы бұл жерде 113,33 кПа-ға жеткен.

     88,0 кПа-ға тең ең төменгі атмосфералық қысым 1988 жылы 12 қыркүйекте Тынық мұхиттағы Джимбер дауылының орталығында тіркелген.

Жер бетіндегі ең төменгі қысым ешқашан өлшенбеуі мүмкін, өйткені ол дауылды құйынның дәл ортасында болады.

Өтінемін күте тұрыңыз