Біз электр энергиясының қанша мөлшерін жұмсаймыз

Сабақтың мақсаты:

  • электр энергиясың бірлігін атауды
  • электр энергиясың бағасын есептеуді уйренесің.

Мақсатқа қол жеткізу ушін:

  • электр энергиясың қалай өлшеуге болатындығын;
  • электр энергиясың есептеу тәсілдерін білу қажет.

Электр қуаты бірлігінің өлшемі 

     Сен жарық жаққанда, компьютер қосқанда, теледидар қарағанда ең ыңғайлы энергия түрін - электр қуатын пайдаланасың. Шынымен де солай, өйткені электр қуаты сымдар мен кабельдер арқылы жылдам беріледі. Электр қуаты энергияның басқа да көптеген түрлеріне, оның ішінде жарық, жылу, дыбыстық және қозғалыс энергияларына оңай ауысады. Өзімізге ыңғайлы түрде біз бұл энергияларды зауытта, көлікте, кеңседе, мектеп пен ауруханада және өз үйімізде қолданамыз. Электр энергиясы – энергия өткізу компанияларынан тұтынушылар алатын тауар. Оны өлшеу және есеп жүргізу қажет.

Ватт (Вт) – электр қуаты бірлігінің өлшемі.

Ғылыми есептеулерде ватт энергия өзгеруінің жылдамдығы (энергияның қаншалықты өзгеретіні) болып табылады.

1 Вт-секунд – 1 Дж.

Қарапайым кішкентай қыздыру шамы 10 Вт-тан 100 Вт-қа дейін, ал бөлме жылытқыш – 1 000 Вт болуы мүмкін.

Ат күші – ескірген қуат бірлігі, 1 ат к. – 746 Вт.

Джеймс Уатт (1736 – 1819) – шотланд инженері, өнертапқыш-механик. Қуат бірлігі ретінде Уатт өз кезеңінде «ат күші» бірлігін ұсынған. 1882 жылы Британ инженерлер ассоциациясы оның есімін қуат бірлігіне беруге шешім қабылдады. Бұл техника тарихындағы өлшем бірлігіне адам есімін берген алғашқы оқиға болды.

Джеймс Уатт

     Ватт тек электр энергиясын ғана емес, сондай-ақ кез келген пайдаланылған энергия түрін өлшеу үшін қолданылады. Мысалы, адамға асықпай баяу жүгіру үшін 500 Вт қажет болса, отбасылық автокөлік шамамен 100 000 Вт жұмсайды.

Тұрмыстық құралдар қуаттылығының кестесі

Тұрмыстық құрал

Қуат бірлігі Вт

Асүй сорғысы

140–250

Киім үтіктейтін қондырғы (үтік)

1000–3500

Компьютер

400–1000

Салқындатқыш

500–2500

Қысқатолқынды пеш

800–2000

Асүй араластырғышы

200

Тоңазытқыш

200

Ыдысжуғыш мәшине

3500

Шаңсорғыш

1000 – 1500

Автоматты кіржуғыш мәшине

3300

Теледидар

180

Тостер

900–1600

Шашкептіргіш

800

1. Олардың жиынтық қуатын ваттпен анықта..

  +  +  = 

2. Олардың ат күшімен есептегендегі жалпы қуатын тап.

  +  +  = 

Электр энергиясын өндірудің және тұтынудың өлшем бірлігі

     Үйде электр құралдарын электр желісіне 1 секундқа емес, бірнеше минутқа, тіптен бірнеше сағатқа қосамыз. Сондықтан тұтынылатын энергия жүздеген есе артады.

Электр энергиясын өндірудің және тұтынудың негізгі өлшем бірлігі ретінде киловатт-сағат 1(кВт*сағ) алынады.

Электр энергиясы = қуат  үақыт сағатпен1000 (кВт * сағ)

Мысалы: тоңазытқыш үшін 2 сағатта тұтынылатын энергия мынаған тең:

Тоңазытқыш энергиясы = қуат  үақытсағ1000кВт·сағ = 200 21000= 0,4 (кВт *сағ)

а) бір мезгілде компьютер, теледидар және салқындатқыштың ең жоғарғы қуаттылығын қоссаң;

 +  +

ә) көңіл көтеру 3 сағатқа созылса, қанша энергия жұмсалатынын есепте. 

Электр энергиясын есептегіш

     Өнеркәсіп орындары мен тұрмыста тұтынылатын электр энергиясын есепке алу үшін арнайы есептеу аспаптары қолданылады.

Электр энергиясын есептегіш – электр энергиясы қуатының шығынын есептеуге арналған құрал.

Механикалық есептегіштің электр энергиясын есептеу шәкілі
Қара түспен кВт * сағ көрсетілген.
Қызылмен – кВт * сағ үлесіндегі ағымдағы энергия шығыны,
Қызғылт сарымен – 1 кВт айналым саны белгіленген
Электронды есептегіштің электр энергиясын есептеу шәкілі

     Есептегіштің өзі бірнеше аспаптан құралады: бұл жиынтық қуатты (ваттметр) анықтауға арналған аспаптар мен уақытты есептеуге арналған аспап (секундөлшеуіш). Бұл аспаптар арнайы корпуста бізден жасырылған. Бізге электр энергиясының шығынын көрсететін шәкіл қолжетімді. Бұл шәкіл деректері ғимаратта электр энергиясын тұтыну басталған сәтте өзгереді. Сен есептегішті өзгеріссіз қалдырғың келсе, электр желісінен барлық құралдар мен шамдарды ажыратуың қажет.

     Энергия шығынын анықтау үшін таңдап алынған уақыт аралығында есептегіш құрал шәкілінің кВт * сағ-пен берілген көрсеткіштері арасындағы айырмашылықты табу керек. Әдетте есептегіш аспап ғимарат кіреберісінде немесе электр қуатының сымдарын ғимаратқа қосатын жерге орнатылады.

Электр энергиясын есептеу аспабының көрсеткіштері берілген суреттерді қара.
  1. Әрбір есептегіштегі энергия шығынын кВт * сағ-пен анықта.
  2. Әрбір есептегіш үшін толық емес кВт * сағ-пен қанша электр энергиясы шығындалғанын көрсет.
  3. Есепті шешу үшін ұсынылған нұсқаны пайдалан.

Баға және тариф

     Электр энергиясына қойылатын тариф Қазақстан Республикасының әр аймағында әртүрлі белгіленеді. Бұл электр энергиясы көздерінің (электрстансысының) санына және тұтынушыларға жеткізуге жұмсалатын шығынға байланысты болады.

Баға = тариф * жұмсалған электр энергиясы (кВт * сағ)

Тариф – тұтынылған электр энергиясының әрбір кВт * сағ үшін бағасы.

Мысалы, сен Астанада тұрасың. Ең төменгі режіммен қосылған салқындатқыштың жұмысы үшін 1 сағат ішінде сен:

Баға = 500/1000 · 1 · 16,61 = 8,31 теңге төлейсің (кесте бойынша).

Қалалар бойынша электр энергиясының тарифі, 2016 ж.

Жетістіктеріңді бағала

Өзіңнің сабақтағы іс-әрекетіңе талдау жаса.
  • Саған оңайға түскені қайсысы, аздап ойлануға тура келгені қайсысы, қандай ақпарат саған қиындық тудырды? Белгілеп қой.
  • Сабақта туындаған қиындықтарды шешу үшін, өзіңнің іс-әрекетіңді жоспарла.
Өтінемін күте тұрыңыз